Wypadanie włosów

ŁysienieŁysienie jest objawem chorobowym polegającym na postępującym zanikaniu wytwarzania włosa w mieszku włosowym. Proces ten dotyczy głównie włosów na głowie, aczkolwiek nie wszystkie obszary głowy są jemu podatne w jednakowym stopniu. Łysienie może być wynikiem chorób skóry owłosionej głowy lub ogólnoustrojowych zaburzeń o rozmaitym podłożu. Utrata włosów stanowi olbrzymi problem natury psychologicznej i właściwe zdiagnozowanie jej przyczyny pozwala na podjęcie stosownego leczenia.

Przyczyny łysienia:

1) mechaniczne - fryzury naciągające włosy (koński ogon), wyrywanie włosów (trichotillomania),
2) toksyczne - zatrucia metalami (tal, arsen, rtęć),
3) ciężkie choroby o ostrym przebiegu, infekcje, wysoka gorączka,
4) choroby przewlekłe: choroby tkanki łącznej, przewlekłe infekcje, nowotwory złośliwe,
5) polekowe:
- cytostatyki i leki immunosupresyjne (cyklofosfamid, metotreksat),
- przeciwtarczycowe,
- przeciwkrzepliwe,
- przeciwnadciśnieniowe: beta-blokery, ACE-inhibitory,
- obniżające poziom lipidów,
- niesteroidowe leki przeciwzapalne,
- inne: cymetydyna, retinoidy, amfetamina,
6) zaburzenia hormonalne:
- hiperprolaktynemia (szczególnie w powiązaniu z trądzikiem „późnym”),
- choroba Addisona,
- zapalenie tarczycy typu Hashimoto,
- hiperandrogenemia lub nadwrażliwość mieszków włosowych na androgeny,
7) nieprawidłowe wchłanianie i choroby zapalne jelit,
8) choroby włosów (np. grzybica) lub skóry owłosionej (np. łojotokowe zapalenie skóry),
9) inne: stres, połóg, uraz, znieczulenie ogólne, odstawienie antykoncepcji hormonalnej;

Czynniki brane pod uwagę w diagnostyce łysienia:

1) mycie włosów - codzienne mycie włosów łagodnym szamponem jest akceptowalne i nie powoduje zwiększonego wypadania włosów,
2) kosmetyki:
- strzyżenie, koloryzacja łagodnymi szamponami, lakiery do włosów są nieszkodliwe,
- agresywne ondulacje, częste suszenie niszczą korzenie włosa, mogą zaburzać wzrost włosa,
3)dieta:
- drastyczne odchudzanie powoduje telogenową utratę włosów,
- niski poziom żelaza powoduje wzrost wrażliwości mieszków włosowych na działanie hormonów androgenowych,
- niedobory biotyny i cynku są rzadkie i nie odgrywają znaczącej roli w procesie łysienia, niemniej ich suplementacja może być pomocna (np. cynk jest kofaktorem ważnych procesów enzymatycznych);

Diagnostyka (często ukierunkowana po zebraniu dokładnego wywiadu):

1) badania laboratoryjne:
- morfologia krwi, poziom żelaza i ferrytyny,
- funkcjonowanie tarczycy: TSH, przeciwciała przeciwtarczycowe: anty-TPO, anty-Tg,
- badania hormonalne: prolaktyna (PRL), testosteron, dehydroepiandrosteron (DHEAS), globulina wiążąca hormony płciowe (SHBG);
2) ocena ilościowa i jakościowa włosów:

Trichoskopia

To cyfrowa metoda badania włosów, opierająca się na technice wideodermoskopii. Do badania wykorzystuje się wideodermatoskop FotoFinder, którego kamera uzyskany obraz eksponuje na monitorze komputera. Najczęściej stosowane są powiększenia 20-krotne i 70-krotne. W trichoskopii oceniane są łodygi włosów, ujścia mieszków włosowych i otaczająca je skóra. Centrum Laser-Medica wykorzystuje 2 techniki oceny trichoskopowej włosów:

1) TrichoLAB - analizę owłosienia wykonuje wyspecjalizowane laboratorium w oparciu o znane algorytmy. Algorytmy i metody obliczeniowe wykorzystywane w TrichoLAB są ciągle udoskonalane, a doświadczenie gromadzone z każdym wykonanym badaniem przekłada się na coraz lepszą precyzję działania. Metoda nie wymaga pobierania ani golenia włosów, co czyni badanie istotnie bardziej komfortowym w porównaniu z trichogramem i trichoscanem.

Dzięki temu, że badanie jest nieinwazyjne i niebolesne, dużo łatwiej podejmuje się decyzję o jego ponownym wykonaniu przy ocenie skuteczności leczenia.

Przebieg badania:

Podczas badania za pomocą kamery uzyskuje się obraz włosów i skóry głowy w trzech okolicach: czołowej, skroniowych i potylicznej. W każdej z lokalizacji lekarz wykonuje 4 zdjęcia. W zależności od warunków i podejrzenia klinicznego, badanie wykonuje się z użyciem płynu lub bez („na sucho”). Zdjęcia są następnie poddawane automatycznej, komputerowej analizie obrazu. Zaawansowane algorytmy rozpoznawania określonych zestawień barwno-przestrzennych (ang. pattern recognition) pozwalają automatycznie wykryć i dokonać precyzyjnego pomiaru włosów, jednostek włosowych (mieszków) i innych ważnych obiektów na zdjęciach. Szczegółowe dane o włosach i jednostkach włosowych są następnie użyte do wyliczenia kluczowych wskaźników statystycznych metody trichoskopowej.



Badanie to umożliwia obiektywną ocenę skuteczności prowadzonej terapii, co w wielu przypadkach jest bardzo istotne dla pacjenta ze względu na psychosomatyczny wymiar wielu dermatoz skóry owłosionej głowy.

2) Trichoscan – oprogramowanie wideodermatoskopu służące do cyfrowej oceny wzrostu i utraty włosa. Automatycznie oblicza ilość włosów, gęstość i stosunek włosów anagenowych do telogenowych.
Trichoscan jest metodą, która łączy mikroskopię epiluminescencyjną z cyfrową analizą obrazu. Umożliwia procentowe ustalenie włosów w fazie anagenu i telogenu. Trichoscan to zmodyfikowana wersja tradycyjnego trichogramu.

Przebieg badania:

1) 3 dni przed badaniem należy wygolić włosy na powierzchni 1 cm2 w okolicy zwiększonego ich wypadania.

TrichoScan golenie

2) 15 min. przed badaniem wygoloną skórę smaruje się specjalną substancją umożliwiającą badanie.

3) Do skóry przykłada się kamerę wideodermatoskopu.

TrichoScan badanie

4) Na ekranie komputera uzyskujemy obraz w powiększeniu 20-70-krotnym. Komputer dokonuje analizy parametrów włosa.

TrichoScan wynik

5) Wynik badania pozostaje w bazie danych pacjenta i może służyć porównaniu z badaniem kontrolnym po zakończeniu leczenia.

Podstawowe zalety zastosowania trichoskopii:

- możliwość określenia właściwej postaci łysienia (diagnozowanie),
- ocena gęstości włosów (liczba włosów/cm2), ich wymiarów (µm), dynamiki ich wzrostu (mm/dzień), określenie procentowego stosunku włosów w fazie anagenu do włosów w fazie telogenu,
- możliwość stwierdzenia procesu miniaturyzacji, który jest charakterystyczną cechą łysienia androgenowego u mężczyzn oraz u kobiet,
- możliwość porównania obrazów trichoskopowych przed rozpoczęciem i po zakończeniu leczenia łysienia, powtarzanych w regularnych odstępach czasu (np. co 6 miesięcy), co umożliwia monitorowanie postępu leczenia i obserwowanie cofania się miniaturyzacji a także pełną fotodokumentację pacjenta,
- technika badania bezbolesna, nieinwazyjna (bez wyrywania włosów).

3) Trichogram - badanie włosów pozwalające ocenić czy proporcje włosów w odpowiednich fazach wzrostu są zachowane. Zaburzenie tych proporcji może być wskazówką dla lekarza odnośnie przyczyny łysienia.
Normalny wzór odsetkowy włosów:
- anagen: 85%
- katagen; <1%
- telogen: 15%

Trichogram

Schemat badania:

1) wyrwanie 2 próbek po 30-50 włosów z dwóch miejsc owłosionej skóry głowy,
2) przygotowanie preparatu i ocena mikroskopowa - na podstawie charakterystycznego dla fazy cyklu wyglądu korzeni włosa ocenia się liczbę włosów w poszczególnych stadiach.

Wady badania:

1. Przez 2 tygodnie przed zabiegiem nie wolno przeprowadzać na włosach zabiegów kosmetycznych (np. farbowanie).
2. Przez 5 dni przed badaniem nie wolno myć włosów.

Łysienie indukowane androgenami

1) cechy:
- we krwi podwyższone stężenie androgenów, na sutek zaburzenia funkcjonowania jajników/nadnerczy/przysadki (np. zespół policystycznych jajników),
- dotyczy kobiet,
- obraz kliniczny: łysienie środkowociemieniowe, łojotok, często hirsutyzm,
2) diagnostyka:
- hormonalna: prolaktyna (PRL), testosteron, dehydroepiandrosteron (DHEAS), globulina wiążąca hormony płciowe (SHBG),
- trichogram/trichoskopia,
3) leczenie: hormonalne - octan cyproteronu (np. Diane-35);

Łysienie androgenowe

1) cechy:
- we krwi prawidłowe stężenie androgenów,
- nadwrażliwość mieszków włosowych na androgeny prowadząca do zamiany włosów końcowych w meszkowe,
- dotyczy mężczyzn i kobiet,
- 2 wzorce łysienia :

męski (wg Ludwiga)

kobiecy (wg Hamiltona)

Łysienie męskie skala Ludwiga

2) diagnostyka:
- hormonalna - bez zaburzeń, wykonywana celem różnicowania i wykluczenia łysienia indukowanego androgenami,
- trichogram/trichoskopia;
3) leczenie:
a) mężczyźni:
- minoksidil - w postaci wcierek 2 i 5%, w mezoterapii 0,5%,
- finasteryd - wpływ na enzym przekształcający testosteron do aktywnej formy,
- suplementy diety: żelazo, cynk, biotyna;
- transplantacja włosów,
b) kobiety:
- estrogeny miejscowo,
- minoksidil - w postaci wcierek 2 i 5%, w mezoterapii 0,5%,
- antyandrogeny w doustnej antykoncepcji hormonalnej,
- suplementy diety: żelazo, cynk, biotyna;

Łysienie plackowate

1)cechy:
- różne nasilenie: od pojedynczych ognisk wyłysienia do utraty włosów na całym ciele,
- przyczyny nieznane (choroba autoimmunologiczna?),
- u części chorych zmiany paznokciowe,
2) diagnostyka:
- poziom przeciwciał: przeciwtarczycowych, przeciwjądrowych,
- trichogram/trichoskopia (obecność włosów wykrzyknikowych),
3) leczenie:
- jeśli uda się ustalić czynnik sprawczy - przyczynowe,
- immunosupresyjne: miejscowe i/lub ogólne,
- preparaty drażniące skórę,
- fototerapia,
- minoksidil;

Inne postaci łysienia

1) trichotillomania - nawykowe wyrywanie włosów, wymaga leczenia psychiatrycznego,
2) bliznowaciejące - w przebiegu wielu chorób ogólnoustrojowych lub dermatologicznych, leczenie przyczynowe, w wielu przypadkach immunosupresyjne.

METODY ZABIEGOWE W LECZENIU ŁYSIENIA

Mezoterapia polega na podawaniu bezpośrednio do skóry objętej łysieniem substancji odżywiających mieszek włosowy i poprawiających krążenie miejscowe. Dzięki mezoterapii można w znacznym stopniu poprawić odżywienie włosów, zatrzymać ich wypadanie, a nawet spowodować odrost utraconych włosów.
Kuracja składa się z serii zabiegów:
- w fazie intensywnej (4-6 zabiegów) co 2 tygodnie,
- w fazie podtrzymującej: początkowo co miesiąc, następnie co kwartał;

Substancje aktywne stosowane w mezoterapii łysienia:

1. Minoksidil - wpływa stymulująco na mieszki włosowe i keratynocyty. Przyspiesza syntezę glikozaminoglikanów i przyłączanie cysteiny do mieszków włosowych, co powoduje wydłużenie anagenu (okresu wzrostu włosa).
2. Biotyna - dzięki zawartości cząsteczek siarki ma wpływ na zdrowy wygląd skóry, włosów i paznokci. Reguluje aktywność gruczołów łojowych i potowych. Jest stosowana we wspomaganiu leczenia łysienia i chorób skóry (trądzik, łojotok, łupież).
3. Krzemionka organiczna - znana jest ze swoich właściwości regenerujących tkankę łączną. Wchodzi w skład elastyny, kolagenu i glikoprotein strukturalnych. Na poziomie tkankowym indukuje proliferację fibroblastów i sprzyja regeneracji włókien kolagenowych.
4. Dexpanthenol - kwas organiczny, produkt redukcji kwasu pantotenowego (witamina B5). Znaczenie fizjologiczne witaminy B5 polega na tym, że jest ona składnikiem CoA. Koenzym A wpływa na regenerację i odżywianie struktury włosa.
5. Prokaina - działa przeciwbólowo, ogranicza krwawienie w czasie zabiegu.
6. Mieszanki witamin, mikroelementów i innych substancji odżywczych (NCTF, Dermaheal HL).

Fototerapia - naświetlanie skóry światłem z zakresu ultrafioletu celem wywołania efektu immunosupresyjnego w skórze objętej łysieniem; szczególnie polecana w przypadku łysienia plackowatego.

Transplantacja włosów - zalecana jedynie u mężczyzn w łysieniu androgenowym.